In juli 2011 verscheen  in het tijdschrift GZ-psychologie een artikel geschreven door M.Frumau, prof. dr. J.J.L. Derksen, dr. W. Peters met als titel ‘Hoogbegaafdheid: het label voorbij. Hieronder een citaat:

‘Kinderen en jongeren labelen als ‘hoogbegaafd’ leidt tot misverstanden en is strijdig met actuele psychologische inzichten. De psychologische diversiteit onder ‘hoogbegaafden’ is indrukwekkender dan de overeenstemming en er is onvoldoende empirische steun voor ‘hoogbegaafdheid’ als afzonderlijke categorie. Feitelijk is het (nog) onduidelijk wat ’hoogbegaafdheid’ precies is en identificatie van ’hoogbegaafdheid’ door een intelligentietest alleen is niet mogelijk. Met deze stellingen willen we onderzoek naar ‘hoogbegaafdheid’ niet ontmoedigen, maar veel meer de nodige ruimte geven. We blijven voorstanders van het gebruik van een aangepast (leerstof)aanbod. Het stoppen met het labelen biedt wellicht meer kansen voor kinderen die op cognitief gebied sterk afwijken van het gemiddelde in hun directe omgeving, groep of klas. Wij richten de aandacht niet op een statisch label (‘hoogbegaafdheid’), maar accentueren het psychologisch proces, waarin kinderen hun vermogen en talent kunnen ontwikkelen naar een expertniveau. Dit door adequate stimulering en de actieve inspanning van deze kinderen zelf.’

Klik hier voor het hele artikel

Dit artikel is zeker het lezen waard. Het zou wanneer we op deze manier naar kinderen durven te gaan kijken binnen ons onderwijs zoveel ruimte geven. De werkelijkheid is nu dat we vaak houvast zoeken bij protocollen en intelligentietesten omdat we hopen dat meten weten is. Helaas voor velen is de praktijk anders. Hoeveel verder zouden we komen wanneer we in gesprek met ouders en leerling en door middel van observaties weer durven te gaan handelen. Dit vraagt wel iets van alle betrokkenen.

•  Het vraagt een kritische blik naar het eigen referentiekader
• Het vraagt om de moed te durven toegeven dat je het af en toe niet weet
• Het vraagt om vertrouwen in de kwaliteiten van de leerling
• Het vraagt om vertrouwen in elkaar, ouders en leerkrachten dat we allemaal het beste willen
• Het vraagt om durf, om van gebaande paden af te wijken
• Het vraagt om oprechte betrokkenheid
• Het vraagt om hart voor het kind
• Het vraagt om de moed te durven falen
• Het vraagt om werkelijk kunnen luisteren zonder  vooroordelen
• Het vraagt aandacht voor zowel de sterke als de zwakke kanten van het kind
• Het vraagt het kind niet te labelen aan de hand van één kenmerk, of dat label er onmiddellijk af te halen wanneer het even anders loopt.
• Het vraagt om meebewegen, volgen en begeleiden
• Het vraagt om vragen durven stellen en antwoorden kunnen horen.

Als we dat kunnen, zullen onze kinderen zich gezien en gehoord voelen. Zullen ze weten dat ze niet veroordeeld worden maar begeleid. Hebben we misschien niet altijd meteen oplossingen maar weet het kind dat het niet alleen staat en dat het mag zijn wie het is.

Ik durf, jij ook?

Dan kom je in de vierde. De eerste onvoldoendes komen binnen. Het lijkt opeens niet meer vanzelf te gaan. Met de dalende cijfers keldert het zelfvertrouwen en de motivatie. Huiswerk maken lijkt niet te helpen, leren ook niet. Je voelt je machteloos, hebt geen grip  op je leerproces en je cijfers. Het heeft allemaal geen zin!

Dit overkomt menig hoogbegaafde jongere. Leren, wat is dat eigenlijk? Studeren? Je kijkt je boek in, maakt de opdrachten, volgt de lessen en dat was het toch? Althans, je dacht dat het dat was want dat leek lang zo te werken. De enige oplossing bij dalende cijfers lijkt die te zijn van iets langer in je boek kijken. School wil nog wel eens te hulp schieten en biedt huiswerkbegeleiding aan.  Daarbinnen is echter geen ruimte om te kijken of jouw hulpvraag wel aansluit bij hun aanbod. Jij hebt slechte cijfers, dus ze leggen het je nog een keer uit. Maar helaas, daar zit het probleem niet.

Deze leerlingen hebben niet leren leren. Geen idee wat dat inhoud, geen idee wat ze moeten doen wanneer de onvoldoendes binnen stromen. Deze leerling kan je rustig vertellen dat hij goed geleerd heeft en de fouten komen door het niet begrijpen van de grammatica terwijl de werkelijkheid iets anders is.

Hoe kun je er nu achter komen waar het probleem zit? Heel eenvoudig. Neem de tijd samen gemaakte toetsen door te nemen. Kijk wat er in het boek stond, kijk wat letterlijk geleerd kon worden en kijk of er een probleem is met het begrip van dat wat uitgelegd wordt. Wanneer de leerling, met het boek in de hand, de toets wel kan maken zit het probleem dus niet in begrip. Wel in studievaardigheid!

Vraag door wanneer een leerling zegt het echt niet te weten. Zeker wanneer het gaat om inzicht. Soms roept de leerling al snel het niet te weten. Wanneer je echter je vragen iets anders stelt, de leerling helpt weer verder te denken dan de letterlijke teksten, zullen jij, maar zeker ook de leerling verrast zijn over dat wat wel kan! De leerling mag weer leren nadenken. Dat deel van zijn denken is in slaap gesust door te eenvoudig onderwijs. Help de hoogbegaafde leerling door je werkelijk te verdiepen in dat wat er tijdens het studeren met hem gebeurt. Daar heeft hij zoveel meer aan dan simpelweg de lesstof nog maar eens herhalen!

Iets anders wat mee kan gaan spelen is gebrek aan zelfvertrouwen, faalangst, de alles overheersende gedachte dat het toch niet lukt. Samen kijken naar de oorzaak van de onvoldoendes, de leerling te laten zien dat hij met een andere manier van studeren weer grip krijgt op zijn resultaten, draagt bij aan verbetering op alle fronten. Hierbij dienen zeker de emoties die meespelen, blokkerende gedachten en gevoelens die het leren mede belemmeren, aandacht te krijgen.

Denk niet te snel, ‘Hij zal wel niet zo begaafd zijn’! Cijfers zijn zo vaak niet representatief voor de kwaliteiten die leerlingen in zich hebben. Help ook deze leerlingen weer voldoendes te scoren door maatwerk te bieden bij de begeleiding!

Dit verhaal kwam ik onlangs tegen bij een echtpaar dat ik sprak. Trotse ouders van twee slimme kinderen. Het jongetje vertoonde bovengenoemd gedrag. Was al als slim opgevallen en er werd naar uitdaging gezocht. Het meisje is rustig, stil, gevoelig, doet erg goed haar best alles goed te doen en wil geen fouten maken. Ze krijgt geen uitdaging want zij heeft er niet zo’n last van dat ze slim is.  Haar meer uitdagen,  tja, ze zou het misschien best kunnen, maar dat zou de druk bij haar alleen maar opvoeren.

Heeft dit meisje er geen last van? Ik denk van wel. Dit meisje heeft last van het feit dat ze alles vlot snapt, foutloos wil en kan werken, ziet dat andere kinderen worstelen met dingen die haar makkelijk af gaan. Hierdoor kan zij gaan denken dat het misschien wel niet zo makkelijk is als zij denk dat het is. Ze gaat twijfelen, wordt langzamer in haar werk en is bang wat te missen wanneer ze een dagje ziek is. Ze heeft nog niet ervaren wat het is iets niet te begrijpen. We hebben hier het ultieme recept voor het ontwikkelen van faalangst en perfectionisme.

Dit meisje leert, door haar uitdaging te ontzeggen, dat het goed is dat ze aarzelt, dat ze dingen perfect moet doen. Haar wordt de kans ontnomen te mogen falen, te leren dat fouten maken hoort bij een leerproces, te genieten van echte uitdaging,  je je trots mag voelen wanneer je echt lang ergens over hebt nagedacht en met veel inspanning tot een acceptabel eindresultaat bent gekomen. Of, om te mogen leren dat je, ondanks alle inspanning er niet uit bent gekomen, maar je trots mag zijn op je inzet!

Dit heb ik met ouders besproken en ze hadden aan een half woord genoeg. Ook  de leerkrachten hebben het opgepakt. Want, hoe goed bedoeld ook, hun aanpak was schadelijk.

Nu krijgt het meisje wel uitdaging en mag ze net als de andere kinderen leren dat naar school gaan iets anders is dan laten zien wat je al kunt!

De leerlingen die werken met Levelwerk gaan eens per week naar een leerkracht die de opdrachten met ze bespreekt, zowel de instructie van de nieuwe opdrachten als de evaluatie van de gemaakte opdrachten. In de klas krijgen ze verder geen begeleiding , alles gebeurt op dat ene moment. Want, ze mogen  leren het zelf te doen.

Dit is echt een onmogelijke opgave. Ik zie deze 6 jarige voor me, worstelend met planning en opdrachten die ze niet meteen begrijpt. Hoe kan ze leren om te gaan met uitdagingen wanneer ze het met die wekelijkse feedback moet doen? Wie begeleidt haar wanneer ze op het verkeerde spoor zit of wanneer ze wegloopt voor die opdracht die te moeilijk lijkt?                                                           Stel je een denkbeeldige 6 jarige voor. Laten we die los met eenmalige wekelijkse instructie? Nee, natuurlijk niet. Want, we weten dat tussentijdse evaluatie, bijsturen, helpen reflecteren noodzakelijke voorwaarden zijn om het leerproces in goede banen te leiden. Waarom zou dit voor een hoogbegaafde 6 jarige anders zijn? Ook deze leerling leert door voorbeelden en ervaring in interactie met zijn omgeving.

We hebben het hier over de verwerkingsfase. Wanneer een leerling nooit vragen heeft gesteld tijdens deze fase, nooit hulp nodig heeft gehad en de taak altijd vlot en goed af heeft, heeft hij niet leren leren. Dezelfde leerling krijgt nu verrijking aangeboden. De begeleiding zal eruit moeten bestaan dat de leerling juist vragen gaat stellen en de leerkracht de leerling helpt zelf het antwoord te vinden. Ook wanneer een aantal hoogbegaafde leerlingen samen kunnen werken blijft die begeleiding nodig. Ik kan me voorstellen dat ze in een bovenbouw inmiddels zover zijn dat ze zich al heel wat vaardigheden eigen hebben gemaakt wanneer dit leerproces vroeg in gang is gezet en de frequentie van begeleiding wat terug kan. Maar, wanneer een leerling nog moet leren leren, wat zeker het geval is bij de 6 jarige waar ik het over had, is frequente begeleiding in de klassensituatie bij het werken aan verrijking een absolute noodzaak! Wanneer dit ontbreekt zal de verrijking niet meer zijn dan een bezigheid waar de leerling misschien wel plezier aan beleeft, maar waarbij het werkelijke leren nog steeds ontbreekt. Dat is een gemiste kans. Met aandacht die niet meer inhoudt dan de aandacht die iedere leerling krijgt bij het verwerken van taken kun je dit doel wel bereiken. Want even langslopen, kijken hoe het gaat, even aandacht geven daar waar nodig, op sommige scholen ook wel ‘het service rondje’ genoemd, gebeurt iedere dag in iedere klas. Neem deze leerling daar in mee! Kleine moeite, groot plezier!

Ouders aarzelen hulp in te schakelen van een hoogbegaafdheidsdeskundige. Daar moet je pas aankloppen als je het zeker weet toch? Maar nee, dat is niet zo! Ook als je twijfelt ben je welkom. Het belangrijkste is dat je weer helder krijgt wat je kind nodig heeft, hoogbegaafd of niet. Door samen te praten en te kijken naar je kind kunnen we daar antwoord op krijgen.  Voor mij als deskundige is het dan niet belangrijk of dit kind nu wel of niet straks daadwerkelijk hoogbegaafd blijkt te zijn. Waar het mij om gaat is dat ouders en school weer zien  waar hun kind staat in zijn of haar ontwikkeling, zichtbaar wordt wat het nodig heeft om zichzelf te durven laten zien en zich in zijn/haar eigen tempo verder kan ontwikkelen.

Als je het gevoel hebt dat je niet meer weet hoe je verder moet kom dan eens langs. De kofffieochtenden zijn een goed moment om je zorgen te delen. Maar langskomen voor een informatief gesprek of een onderzoek aan de hand van vragenlijsten waaruit een voorlopig advies komt kan ook.

Ieder kind heeft recht op een fijne schooltijd, iedere ouder mag het even niet meer weten. Maar, blijf zoeken naar oplossingen. Ik help daar graag bij!

Dit jaar heb ik weer een hoop mooie mensen ontmoet. Mensen met wie ik uitgebreid van gedachten heb gewisseld over hoogbegaafd zijn, onze eigen ontwikkeling en de ontwikkelingen binnen onderwijsland.  Persoonlijke ervaringen en iemands karakter kleuren de weg die hij of zij kiest. In hoeverre ben je in staat de ander te zien en te aanvaarden in al zijn kwaliteiten en beperkingen? Wil de hoogbegaafde de wereld veranderen? Wil de niet hoogbegaafde de hoogbegaafde tot stilte manen en vragen zich niet zo druk te maken, gewoon te doen?

We zijn wie we zijn. Wanneer we verandering willen beginnen we het liefst bij onszelf. Vraag je af wat in jouw gedrag kan veranderen. Wat heb jij nodig? Wat mag jij jezelf toestaan en waar kan de ander je van dienst zijn? Ouders van hoogbegaafde kinderen, leerkrachten, de volwassen hoogbegaafde, ieder heeft zijn eigen kader van waaruit hij de werkelijkheid ziet. We kunnen alleen dan tot een gezamenlijke waarheid komen wanneer we werkelijk durven kijken naar onze eigen plek, blinde vlekken, emoties en barricades en die van de ander. Vanuit respect en vertrouwen. Vertrouwen dat we allemaal het beste willen, niet alleen voor onszelf maar ook voor elkaar. Respect voor het feit dat de één meer dimensies ziet dan de ander, onmacht niet vertaald wordt als onwil.

Is dat makkelijk? Nee, dat is het niet. We willen zo graag vlot begrepen worden, geen gedoe, geen pas op de plaats hoeven maken wanneer we al zien waar de trein heen zou moeten op weg naar geluk. Maar misschien ligt dat geluk juist wel in het proces. De kleine successen waarin we elkaar leren vinden en verstaan. Waar we elkaar laten weten dat we mogen falen, dat juist  de acceptatie van beperkingen de weg vrij maakt voor nieuwe inzichten en oplossingen.

Terug kijkend op 2012 is dit wel de les die ik voor mezelf meeneem naar 2013. Wanneer ik dan toch eens ongeduldig dreig te worden, zo graag wil dat het allemaal sneller gaat, dan denk ik even aan die kleine successen, waar mensen elkaar vonden. Stap voor stap, geduldig, op weg naar begrip, verbondenheid en samenwerken aan geluk voor iedereen.

Ik wens iedereen veel geduld, begrip en wijsheid voor 2013!

Waar komt het toch door dat het beeld van de slimme leerling die hoog scoort en het liefst twee studies tegelijk volgt het beeld is dat het beste blijft hangen? Dit terwijl  in allerlei vakbladen voor het onderwijs de laatste jaren steeds meer aandacht wordt besteed aan de problemen die deze leerlingen kunnen ondervinden in het onderwijs en er gelukkig ook steeds meer scholen zijn die pogingen doen hun onderwijs beter te laten  aansluiten bij deze groep leerlingen. Is het een bepaald type docent dat dit soort uitspraken doet? Is het pure onwetendheid, onmacht, onzekerheid, luiheid?

Deskundigen op het gebied van hoogbegaafdheid spreken elkaar over de goede en slechte activiteiten in onderwijsland. De één is de onwetendheid beu en wil de barricade op, de ander heeft begrip voor de volle agenda’s en snapt dat een leerkracht niet alles kan weten.

Ik behoor tot de laatste groep. Echter, een uitspraak als hierboven vind ik wel erg. In dit geval lag er zelfs een IQ onderzoek en was er bij deskundigen geen enkele twijfel over  het hoogbegaafd zijn van deze leerling.  Dat je als docent niet alles kunt weten dat snap ik. Maar, dat je, vanuit onwetendheid, het oordeel van mensen die er wel verstand van hebben zo makkelijk in twijfel trekt vind ik wel erg.

Mijn advies voor deze leerkracht is; leer te zeggen dat je dingen niet begrijpt. Een mens kan niet alles begrijpen en hoeft niet alles te begrijpen. Het tonen van gebrek aan inzicht en kennis is een daad van moed en opent deuren. Het houdt de communicatie open en laat de leerling in zijn waarde.

Over beeldvorming valt nog veel meer te zeggen. Onlangs zei iemand: “Wat zijn nu eigenlijk de voordelen van hoogbegaafd zijn? Ik ervaar vooral de nadelen.’ Het lijkt me leuk wanneer ik hier een lijst zou hebben met alle voordelen die hoogbegaafden ervaren. Dus ben je hoogbegaafd of is je kind het, laat weten wat voordelen zijn door een reactie te plaatsen.

Voor de meeste ouders uit de huidige generatie geldt dat er over begaafdheid niet gesproken werd. Je kon makkelijk leren of niet, of je behoorde bij de middenmoot. Over verveling werd niet gesproken, je deed gewoon wat je werd opgedragen. Of je koos ervoor het niet te doen en dan werd je schoolcarrière een andere dan je intellectuele kwaliteiten zouden doen vermoeden. Maar ook daar werd dan niet lang over gesproken. Het was zoals het was.

Dan word je op een dag ouder. Je kind groeit op en je kijkt in die spiegel. Je ziet opeens je kleine ik weer. Ziet waar die om vroeg en wat die nodig had. Dat is wat je je kind wilt geven. De school is er voor ieder kind, ze mogen zich allemaal ontwikkelen tot zelfstandige individuen.
Even een citaat uit de wet op basisonderwijs

1. Het onderwijs wordt zodanig ingericht dat de leerlingen een ononderbroken ontwikkelingsproces kunnen doorlopen. Het wordt afgestemd op de voortgang in de ontwikkeling van de leerlingen.
2. Het onderwijs richt zich in elk geval op de emotionele en de verstandelijke ontwikkeling, en op het ontwikkelen van creativiteit, op het verwerven van noodzakelijke kennis en van sociale, culturele en lichamelijke vaardigheden.

Tja, en daar sta je dan, met jouw kind, met zijn of haar specifieke behoeften en jouw kennis als ervaringsdeskundige over hoe je het wilt voor je kind. Je ziet dat het niet goed gaat. Wat ga je doen?
Ik heb veel verschillende ouders voorbij zien komen in de loop der jaren. Ouders die pleiten voor meer aanbod, vooruit werken, extra stof, ouders die al blij zijn met ieder extra beetje aandacht, ouders die zeggen, ze wil niet opvallen, laat het maar zo, en zo kan ik nog even doorgaan. Er was één grote gemeenschappelijke deler. Al die ouders willen het beste voor hun kind. Gelijk hebben ze.

Maar wat is het beste? Wie bepaalt dat, hoe gaan we dat invullen? Hoe zorg je als school dat je en zorg draagt voor goed onderwijs en ook nog eens als die verschillende ouders tevreden stelt.
Mijn ervaring is de volgende.

• Ouders willen serieus genomen worden. Daar hebben ze ook recht op want ze komen op voor hun kind, dat is hun plicht als ouder.
• Ouders dragen wel hun eigen verleden mee. Respecteer dat en benoem het. Openheid draagt bij tot oplossingen.
• Leerkrachten willen ook serieus genomen worden. Ze voeren hun vak uit met zorg en toewijding. Respecteer dat en accepteer dat een leerkracht ook lerende is.
• Stel het kind centraal. Zo jong als ze vaak nog zijn wanneer ze signalen af gaan geven dat het niet goed gaat, praat met ze. Vraag wat het mist, vraag wat het nodig heeft en kijk hoe je daar vorm aan kunt geven.

Het voordeel van mij als ‘buitenstaander’ is dat ik geen emotionele betrokkenheid heb bij het kind. Ik ga zitten, stel me open en laat het kind vertellen. Een leerkracht die dat eens zag was verbaasd over wat haar leerling mij, die onbekende, allemaal vertelde. De kracht zit hem in de openheid. Het onbevooroordeelde luisteren. Echt kijken naar wie er voor me zit en willen begrijpen wat hij of zij van me vraagt. Ik zie een kind veranderen terwijl ik ermee praat. Van afwachtende observant naar open spontane verteller. Dat is toch wat we willen? Kinderen die zichzelf durven laten zien, zodat wij als volwassenen weten wat ze van ons vragen.

Natuurlijk is dat als ouder of leerkracht lastiger. Maar, wanneer je je van dit geven bewust bent voor je met het kind in gesprek gaat kunnen er wel mooie dingen gebeuren. Dan kan de oplossing misschien wel ergens anders zitten dan jij hem bedacht had. Of veel eenvoudiger zijn dan je durfde vermoeden. Dit doet me denken aan en uitspraak van Einstein:

‘Het belangrijkste is niet te stoppen jezelf te verwonderen’

Laat je kennis even los, durf je te verwonderen over de wijsheid die het kind in zich heeft.

Belangstelling voor de cursus, ‘Het opvoeden van mijn hoogbegaafde kind’? Meld het via het contactformulier, dan houd ik je op de hoogte.

Maar, wat vertelt zo’n onderzoek nu eigenlijk? Het IQ is een waarde die wordt toegekend aan een persoon op basis van antwoorden op onderdelen van een test. Het is dus niet te vergelijken met objectief meetbare eigenschappen als lengte en gewicht. Een IQ waarde is genormeerd. Dat betekent dat de waarden en de frequenties daarvan steeds op een bepaalde manier zijn verdeeld over de bevolking. Zo zal een waarde van 70 even vaak voorkomen als een waarde van 130.

Er is maar een klein aantal proefkinderen dat bij deze berekening  boven de 130 scoort. In deze zone is de normering dus zwak. Verschillen in hoogte van IQ zijn hier gebaseerd op het beantwoorden van een zeer beperkt aantal vragen. Het verschil tussen een IQ van 140 en 150 is ook gebaseerd op datzelfde aantal beperkte vragen en de betrouwbaarheid valt dus in twijfel te trekken.

Wat kunnen we dan wel concluderen uit een hoge uitslag? We mogen concluderen dat dit kind zich op één of meer vlakken beduidend vlotter ontwikkelt dan het gemiddelde kind. De precieze vlakken waarop dit gebeurt hangen af van het kind en zijn omgeving en niet van de IQ waarde.

(Bron: http://www.hoogbegaafdvlaanderen.be)

Laten we hierbij ook niet vergeten dat ook een IQ test een moment opname is. Een kind kan lager scoren dan de dagelijkse praktijk zou doen vermoeden door allerlei oorzaken. Dan leert niet het getal wat het kind nodig heeft, maar de manier waarop het met de test is omgegaan.

Dus, is meten weten? Wat mij betreft antwoorden we daar waar het gaat om het meten van IQ nee op. Nee als we denken dat het getal de enige waarheid is. Het meten begint al bij de testafname, de manier waarop het kind werkt, zijn rugzak aan ervaringen en de persoonlijkheidskenmerken. De uitslag is slechts een handvat, een begin om te kijken naar wat dit kind van ons vraagt en hoe we daar passend op kunnen reageren.

Er zijn geluiden dat het meten van IQ en de hoogte van de uitslag als criterium voor toelating op scholen speciaal voor hoogbegaafden niet toereikend is. Er zijn kinderen die dan buiten de boot vallen terwijl hun hele verhaal wijst in de richting van hoogbegaafdheid en de behoefte aan ander onderwijs dan wat binnen het reguliere aanbod geboden kan worden.

Ik pleit voor passend onderwijs voor alle kinderen. Ik observeer, analyseer, praat met het kind, ouders en leerkrachten. Op basis daarvan ligt er een schat aan informatie op tafel waar we veel mee kunnen. Waarom wil ik dan nog een IQ cijfer? Omdat meten weten zou zijn?

Ik nodig jou als lezer uit je mening met me te delen!

School, een groot deel van je kinderleven breng je er door. Hoe belangrijk is het dat je daar met plezier naartoe gaat. Plezier en vertrouwen, noodzakelijke ingrediënten om te kunnen komen tot leren.

Je kleuter is blij dat jij eindelijk naar de basisschool mag, Leren lezen, schrijven, rekenen. Maar wat blijkt. Ze spelen alleen maar. Wat een teleurstelling. Is dit het verhaal van jouw kind? Wacht dan niet te lang met een gesprek op school. Voor je het weet heeft je kind zich aangepast, wordt het de brave model leerling, de lastige druktemaker of het emotionele kwetsbare kind. Op tijd signaleren en de juiste dingen doen voorkomt veel leed!

Ook de leerling die al wat verder in zijn schoolloopbaan zit kan ervaren geen echte aansluiting te hebben bij klasgenoten. De leerstof is geen leerstof en school is een plaats waar je moet zijn, met weinig toegevoegde waarde. Ook dan is gaan praten met school noodzakelijk. Daarnaast is het bezoeken van een plusklas voor het contact met andere slimmeriken een hele waardevolle aanvulling.

Hier kan het kind ervaren dat hij niet de enige is. Dat er kinderen zijn die slimmer kunnen zijn dan jij, dat ze de wereld op eenzelfde intense manier ervaren als jij dat kunt, en al die andere zaken die maken dat jij je als hoogbegaafde soms zo anders kunt voelen dan de kinderen om je heen.

Een warm bad, om bij te tanken, te groeien en de wereld vol vertrouwen tegemoet te kunnen  leren gaan!